Naar Den Bosch

Omdat ik nog een dag vrij-reizen te besteden had, leek het ons leuk om naar Den Bosch te gaan. Daar had ik nog een paar vragen over mijn voorouders te stellen in het Brabants Historisch Informatie Centrum. Alleen de plek waar het BHIC gevestigd is, is al een bezoek waard. Het zit in een gebouw op het Citadel van Den Bosch, zo’n oude vesting.Het was lang geleden, dat we de kathedraal bezochten. Het blijft een imposant gebouw, zowel van binnen als van buiten.De looproute voerde naar de kerststal. Dat was er eentje waar ze werk van gemaakt hadden. Je liep door landschappen met allerlei taferelen, met veel dierengeluiden van allerlei opgezette dieren, die er te zien waren, op de achtergrond. Door dorpsstraatjes liepen we, langs de herberg die vol was,om dan uiteindelijk bij de stal uit te komen, waar de kribbe nog akelig leeg was……………

Zo beginnen we al aardig in kerstsferen te komen.

Scherven lijmen

De oudheidkundige vereniging van ons dorp had ter opluistering van de jaarvergadering Guus de Wildt uitgenodigd. Hij is de schrijver van het boek ‘De wikkelkinderen van Ilpenstein’. Die wikkelkinderen hebben mij al een tijdje in hun greep. Lees mijn blog maar hier, hier en hier. Ik liet mij deze gelegenheid natuurlijk niet ontzeggen en ik was getuige van een inspirerende lezing over het boek en wat achtergronden over het ontstaan ervan. De schrijver woonde als kind vlakbij het voormalige landgoed. Hij vond daar veel scherven, wat hem op het idee bracht om later archeoloog te worden. Dat heeft anders uitgepakt, hij werd leraar. Toch bleven die scherven hem intrigeren en zoals hij het formuleerde is hij begonnen om in figuurlijke zin de scherven te lijmen. Scherven kunnen een verhaal vertellen. Die zoektocht naar verhalen heeft hij vele jaren later voortgezet, niet als archeoloog op zoek naar nog meer scherven, maar via internet. Het boek van de Wikkelkinderen is hieruit voortgekomen. Het is een mix van historische feiten en de fantasie van de schrijver. Na afloop trok ik de stoute schoenen aan en vroeg om een handtekening van Guus de Wildt. Nog nooit eerder vroeg ik iemand om een handtekening,  maar bij deze gelegenheid moest ik het gewoon doen. Het maakte het voor mij compleet.

Nehalennia

Meerdere keren o.a. hier heb ik geschreven over linken met kasteel Ilpenstein. Er stond nog een voorwerp op mijn lijst, dat gevonden is in de inboedel van kasteel Ilpenstein. Het is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden. Nu we toch in Leiden waren gingen we op zoek. In het boek ‘Wikkelkinderen van Ilpenstein’ wordt verteld dat er in de tuin van kasteel Ilpenstein een Nehalennia gestaan heeft. Jacob van Lennep schrijft er in 1823 over in zijn ‘Bildungsreise der lage landen’. Hij oncijferde de ingebeitelde letters: de naam van de godin en die van de schenker Dacino zoon van Liffio. In het museum stond een hele verzameling Nehallenia’s. Maar er was er maar één met bovenstaande tekst, dus dat moet wel de Nehallenia van Ilpenstein zijn.Achtergrondinformatie uit een nieuwsblad van de gemeente Purmerend: Volckert Overlander, schepen en burgemeester van Amsterdam, liet in 1622 kasteel Ilpensteijn bouwen in de Nes aan het einde van de huidige Westerweg. Het laatste deel van de Oosterweg herinnert daaraan met de naam Hofweg. Kasteelheren waren onder anderen Frans Banning Cocq, heer van Purmerland en Ilpendam, die als kapitein van de schutterij staat afgebeeld op de Nachtwacht van Rembrandt, de families De Graeff en Jacob Gerrit van Garderen. Een graag geziene gast op het kasteel was raadpensionaris Johan de Witt. Het kasteel werd in 1872 verkocht aan Brantjes, die het liet afbreken en er een boerderij bouwde. In de kasteeltuin stond een Nehalennia-steen. Dat was een altaar voor Nehalennia, godin van de vruchtbaarheid en beschermvrouwe van zeelieden en vissers. Volgens de overlevering was de steen ooit door een visser opgevist uit het Purmermeer.

Een Nehallenia is een Keltisch of Germaans votiefaltaar. Hier staat de Zeeuwse geschiedenis erover te lezen. en dit is ook een  mooie site. Het blijft apart dat er in ons dorpje in Noord Holland zo’n Zeeuws votief-altaar is gevonden.

Aanvulling

Met wat vriendinnen uit het dorp liepen we vandaag de Lijntjes met Huis Ilpenstein na, zoals ik dat al eerder deed. Van het Scheepvaartmuseum, waar de huwelijksportretten het echtpaar de Graeff hangen. Vandaag kreeg Geertruida Overlander (en Cornelis natuurlijk ook) bezoek van wat dorpsgenoten.p1000844Verder ging het naar de Oude Kerk. Naast de lijntjes is de kerk weer bewonderd en ook de tentoonstelling van Marinus Boezem daarin.

vrouwengroepDe wandelroute richting het Tasjesmuseum ging dit keer over het Rembrandtplein. Daar zagen we onze vriend Frans Banning Cock, in brons gegoten. Dit is de nieuwe aanvulling aan de excursie. Even later stonden we voor de Nachtwacht in het Rijks.

p1000857p1000862

 

 

 

 

 

Daar moesten we ook nog even naar de zilveren troffel kijken, waarmee Cornelis de Graeff de eerste steen heeft gelegd van het stadhuis van Amsterdam.p1000863

Prinsenhof

Als je dan toch in het Prinsenhof in Delft bent (voor Theo Jansen), moet je natuurlijk wel de rest van het museum ook bekijken. De beruchte historische plek waar Willem van Oranje werd vermoord door Balthazar Gerards ligt centraal in het museum. Onderaan een trap verschijnt een lugubere schim met pistool achter een pilaar, dan hoor je een knal en zie je een schaduwvlek neervallen op de grond. In de muur zitten de échte kogelgaten nog, tegenwoordig beschermd achter glas. Dit is gedaan om verder uitslijten van de gaten te voorkomen. Mensen hebben en hadden teveel de behoefte om aan de gaten te gaan voelen. Doordat men op deze manier vorm heeft gegeven aan zo’n historisch belangrijke gebeurtenis, zit die plek wel in je geheugen gegrift. Mooi gedaan.p1000594 In een andere zaal hingen alle stadhouders, koningen en koningen die ooit over de Nederlanden geregeerd hebben bij elkaar om de grafsteen van Willem van Oranje. p1000595 Ik was op zoek naar twee huwelijksportretten van mensen, die ooit op kasteel Ilpenstein hebben gewoond. Volgens bronnen zouden die portretten hier hangen. Zelf had ik ze jaren terug ook hier gezien. Helaas waren Frans Banninck Cocq en Maria Overlander nu onvindbaar. Jammer. 20150924115603c8a70bb7d

Excursie

Vandaag vond de hier aangekondigde excursie plaats in Amsterdam. Marthy had zich aangemeld voor de excursie, dus gingen we op pad. Ik had wel een lijstje van dingen die ik wilde zien, maar wist niet waar precies waar het te vinden was in de verschillende musea. Dus gingen we zelf speuren. We begonnen in het Scheepvaartmuseum. img_2939Bij de kassa had men nog nooit van Cornelis en Geertruid Overlander gehoord, maar een behulpzame gids wees ons de weg. Zij vroeg of we familie waren van deze stinkend rijke mensen. Helaas, nee. Wat waren we verrast dat de huwelijksportretten die we zochten eigenlijk het middelpunt waren in een hele zaal. Daar werd het verhaal verteld over inpolderingen van Purmer, Schermer en Beemster. Heel indrukwekkend.

img_2938 img_2935

 

 

 

 

 

 

 

 

We vervolgden onze route naar de Oude Kerk. Een prachtig gebouw, waarover ik een ander keertje meer laat zien. Nu zochten we een glas-in-lood raam met naam en wapen van Cornelis de Graeff. Er was één groot raam vol wapens en na goed zoeken vonden we het betreffende wapen.

img_2945 img_2946

 

 

 

 

 

 

 

Verder moest er een grafsteen zijn van allemaal leden van de familie de Graeff zoals Maria Overlander, Pieter, Cornelis Jacob Dirkszoon en Catharina Hooft (vrouw van Cornelis) We vonden allerlei interessante grafstenen, maar niet degenen waar we naar zochten. Totdat mijn oog viel op een plateau aan de muur. Het bleek dat ze een hele kapel als familiegraf hadden en wij maar turen op de grond!img_2955

img_2953img_2954

 

 

 

 

 

Na de lunch liepen we naar de Herengracht om het Tassenmuseum te bezoeken. Vlak bij het museum viel mijn blik op een reclamezuil. Ik attendeer Marthy op de figuur op de zuil. Die zullen we later nog gaan opzoeken in het Rijks. Marthy vond het zo’n toevallige ontmoeting met de ‘Ilpendammer’, dat ze hem meteen begon te fotograferen. img_2960We zochten in het Tassenmuseum geen tas, maar een schilderij van Frans Hals ‘Voedster met kind’. Dat kind was Catharina Hooft de tweede vrouw van Cornelis de Graeff. Het schilderij is een kopie. het origineel hangt ergens in Berlijn. We lazen daar ook dat het gebouw waar ’t Tassenmuseum in is gehuisvest, ooit Cornelis’ huis was geweest. Dat was dus de reden om dit schilderij hier op te hangen.img_2966

Als laatste gingen we nog naar het Rijksmuseum. De ‘ Nachtwacht’ was snel gevonden. De man in het zwart met oranje sjerp is Frans Banninck Cocq, echtgenoot van Maria Overlander. Haar vader liet kasteel Ilpenstein bouwen. Het werd dus ook het buitenhuis van Frans en Maria.img_2971Tot slot moesten we nog even op zoek naar een troffel waarmee door Cornelis de Graeff de eerste steen van het stadhuis op de Dam werd gelegd. Deze troffel kwam jaren later uit de inboedel van kasteel Ilpenstein. img_2973Vlak voor sluitingstijd verlieten we het museum. Moe maar voldaan togen we richting huis. Marthy en ik hadden een hele leuke dag samen. We kennen elkaar van onze webblogs, maar we zagen elkaar voor het eerst in levende lijve. Waar zo’n blog al niet goed voor is!

Meer lijntjes met Ilpenstein

Er zijn nog meer excursies te maken in Nederland. Daarvoor kunnen we naar Delft. Daar hangen in Museum Prinsenhof de huwelijksportretten van Frans Banninck Cocq en Maria Overlander. De schilder is onbekend.

220px-frans_banning_cocqmaria_overlander

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1923813a901cfa3b0907dbcf267e1145In het Muiderslot hangt het schilderij ‘Wikkelkinderen’. Het is in bruikleen van het Rijksmuseum. Het is de tweeling, die maar twee dagen oud zijn geworden, van Jacob de Graeff en Aeltje Boelens. Zij zijn ook de ouders van Cornelis de Graeff, die trouwde met Geertruyd Overlander. Zij is een zus van de vrouw van Frans (zie hierboven). De tweeling is nooit op Ilpenstein geweest, een zijdelings lijntje dus. Het schilderij schijnt een plek te hebben bij de rondleidingen op het Muiderslot, waarbij veel uitdrukkingen ter sprake komen. Bij dit schilderij gaat het dan over ‘ingebakerd’ en ‘te heet ingebakerd’. Eén van de twee baby’s is rood aangelopen.

Dan kunnen we nog naar Leiden, waar in 220px-nehalenniahet Rijksmuseum van Oudheden het votiefaltaar van de Nehalennia van Ilpenstein staat. Het is één van de vijf nog overgebleven Nehalennia’s. Bij de monding van de Schelde was een vindplaats (bij Domburg) van tempels met altaars van deze beschermgodin. Ooit leefden daar stammen en het zal te maken hebben gehad met bescherming van zeelui en de handel. Men neemt aan dat zo’n altaar ooit vervoerd is per schip en op het Purmermeer gezonken is. Bij de drooglegging van de Purmer heeft men het altaar gevonden en Volckert Overlander heeft het in zijn tuin bij slot Ilpenstein laten zetten.

Lijntjes met Ilpenstein

Ik ga binnenkort een excursie maken door Amsterdam. Ik zal dan allerlei adressen aandoen, waar iets te zien valt dat verband heeft met het niet meer bestaande slot Ilpenstein. De eerste gang gaat naar het Rijksmuseum. Daar is op de nachtwacht de bekendste bewoner van Ilpenstein te bewonderen. De man in het midden met rode sjerp is namelijk Frans Banninck Cocq, heer van landgoed Purmerland-Ilpendam. Ik schreef er al vaker over. b1a29a795f735f346ab72a35c40df6d7

Ook kun je in zaal 2.8 de zilveren troffel vinden, waarmee de eerste steen van het Amsterdamse stadhuis is gelegd. Het behoorde tot de inboedel van de bewoners van Ilpenstein.

 

 

jacob-segnet-seine-sohne-van-rembrandt

 

 

In 2015 hing in het rijks een Rembrandt (Jacob segnet seine Söhne) in bruikleen van Museum Schloss Wilhelmhöhe in Kassel. Het hing ooit in slot Ilpenstein. Of het schilderij nu nog in het Rijks hangt is me niet helemaal duidelijk.

 

In het Tassenmuseum Hendrikje hangt 5917e41e9d9181f6e04eb433bdd2eb25‘Voedster met kind’ van Frans Hals. Men heeft even gedacht dat dit schilderij echt was. Helaas is nu duidelijk dat het origineel zich in de Gemäldegalerie in Berlijn bevindt. Het kind op dit schilderij is de moeder van Pieter de Graeff, Catharina ’t Hooft, beiden bewoners van het kasteel.

 

 

 

 

e4d086a7b91f3c94355a684fd458d847

 

We vervolgen onze weg naar de Oude kerk, waar je in een glas-in-lood raam het wapen kunt zien van de familie de Graeff.

 

 

 

 

 

Als sluitstuk gaan we naar het Scheepvaartmuseum waar de trouwportretten hangen van Cornelis de Graeff en zijn eerste vrouw Geertruyd Overlander. Ze zijn geschilderd door Nicolaas Pickenoy . De tweede echtgenote van Cornelis was de eerder genoemde Catharina ’t Hooft.

c72b71f5d04744a8bfe145a3a2c8152a323cf4d55efc9ceda3f0f938bd1458f5

 

 

 

 

 

 

 

 

Al deze informatie heb ik uit het boekje ‘De wikkelkinderen van Ilpenstein’ van Guus de Wildt.

Wie mee wil op excursie kan zich aanmelden.

Wikkelkinderen

9200000059228949Het boekje ‘Wikkelkinderen van Ilpenstein’ spookt maar door mijn hoofd. Het is geschreven door een oud-inwoner van ons dorp. Er stond hier vroeger een slot en de schrijver, Guus de Wildt, woonde op een boerderij die bij het landgoed van het kasteel hoorde. Hij heeft een verhaal geschreven, waarin hij heeft geprobeerd om de geschiedenis van slot Ilpenstein en zijn bewoners tot leven te laten brengen en dan nog eens een link te leggen met zijn eigen leven. Dat laatste maakte het boekje wat vergezocht en wat te hoog gegrepen voor de schrijver. Het geschiedkundige deel van het boek boeit me enorm, temeer omdat wij zelf ook in een gebouw hebben gewoond dat waarschijnlijk ooit toebehoorde aan slot Ilpenstein. Het waren weliswaar slechts de paardenstallen van het kasteel, maar dat heeft ervoor gezorgd, dat ook ons nieuwe huis (gebouwd op de plek van het oude) nog steeds de naam ‘Ilpenstein’ draagt. Ook een vergezochte verwantschap dus, maar ik vind de geschiedenis erg leuk. Door het boekje zijn er tastbare linken met het kasteel te maken. Daarover een andere keer meer. Dit slot is in 1622 gebouwd als een soort buitenhuis voor een rijke handelsfamilie uit Amsterdam. Nu zie je slechts een foto langs de dijk met uitzicht op een boerderij, waar vroeger het kasteel stond.img_2601 De oprijlaan is nog zichtbaar met de toegangspoort.

img_2603img_2607

 

 

 

 

 

Er is dus weinig meer over van het slot, maar toch blijkt er nog meer te zijn dan een paar tekeningen, die ons doen herinneren aan het kasteel en zijn bewoners.ypenstein